โอกาสและความท้าทายดาต้าเซ็นเตอร์ไทยในอาเซียน

บทนำ

อุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์เป็นโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่สำคัญต่อเศรษฐกิจโลก โดยช่วยสนับสนุนกิจกรรมหลากหลาย เช่น อีคอมเมิร์ซ การเงินดิจิทัล สตรีมมิ่ง ปัญญาประดิษฐ์ และการจัดการข้อมูลภาครัฐ เนื่องจากกิจกรรมเหล่านี้ต้องอาศัยการประมวลผลข้อมูลจำนวนมหาศาล ซึ่งความสามารถในการจัดเก็บ ประมวลผล และเชื่อมโยงข้อมูลเหล่านี้อย่างมีประสิทธิภาพเป็นหนึ่งในเครื่องสะท้อนศักยภาพการแข่งขันของประเทศในระยะยาวอีกด้วย

ภูมิภาคอาเซียนเป็นภูมิภาคที่กำลังดึงดูดนักลงทุนทั่วโลกโดยเฉพาะในโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ด้วยประชากรกว่า 695 ล้านคนและเศรษฐกิจดิจิทัลที่เติบโตเร็ว แม้สิงคโปร์เคยเป็นศูนย์กลางหลักของดาต้าเซ็นเตอร์ในภูมิภาค แต่เมื่อเผชิญข้อจำกัดด้านทรัพยากรและกฎระเบียบที่เข้มงวดขึ้น นักลงทุนจึงเริ่มหันมามองประเทศอื่น เช่น มาเลเซีย อินโดนีเซีย เวียดนาม และไทย ซึ่งมีศักยภาพรองรับการลงทุนด้านดาต้าเซ็นเตอร์เช่นกัน ภูมิภาคนี้จึงกำลังพัฒนาอย่างก้าวกระโดด จากตลาดเกิดใหม่สู่ฐานการลงทุนเชิงยุทธศาสตร์ด้านโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล 

บทวิเคราะห์นี้มุ่งศึกษาความสามารถแข่งขันของอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ไทยในอาเซียน โดยเปรียบเทียบจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และความท้าทายของแต่ละประเทศ เพื่อสร้างความเข้าใจเชิงนโยบายและกลยุทธ์สำหรับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในระดับภูมิภาคและในระดับโลก

ภาพรวมและแนวโน้มอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ของโลก

ดาต้าเซ็นเตอร์ (Data Center) คือ สถานที่หรือโครงสร้างพื้นฐานที่ใช้สำหรับจัดเก็บ ประมวลผล และรับส่งข้อมูลดิจิทัล โดยในปัจจุบันมีดาต้าเซ็นเตอร์ทั่วโลกมากกว่า 12,002 แห่ง โดยเกือบครึ่งหนึ่งกระจุกตัวอยู่ในสหรัฐฯ ที่เป็นศูนย์รวมของผู้ให้บริการคลาวด์ชั้นนำระดับโลก โดยมีดาต้าเซ็นเตอร์ถึง 5,427 แห่ง รองลงมาได้แก่ประเทศต่างๆ ในทวีปยุโรป อย่าง เยอรมนี (529 แห่ง) สหราชอาณาจักร (523 แห่ง) ในขณะที่ดาต้าเซ็นเตอร์ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกกระจุกตัวอยู่ในประเทศจีน (449 แห่ง) ออสเตรเลีย (314 แห่ง) และญี่ปุ่น (222 แห่ง)^1/  

โดยในปี 2568 คาดว่าอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ทั่วโลกมีมูลค่า 527.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และจะเติบโตเป็น 739.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2573 หรือคิดเป็นอัตราการเติบโต 7.0% ต่อปี^2/ (CAGR) นอกจากนี้ เนื่องจากดาต้าเซ็นเตอร์เป็นอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานไฟฟ้าอย่างเข้มข้น ความต้องการใช้พลังงานจึงจะเติบโตอย่างก้าวกระโดดตามไปด้วย  จาก 82 กิกะวัตต์ในปี 2568 เป็น 219 กิกะวัตต์ ในปี 2573 หรือเติบโตสูงถึงปีละ 21.7% CAGR โดยความต้องการใช้พลังงานจากการใช้ AI จะเติบโตสูงถึง 28.8% CAGR^3/  (ภาพที่ 1)

1. ภาครัฐและเอกชนประยุกต์ใช้ระบบคลาวด์ และย้ายระบบขึ้นคลาวด์เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง เห็นได้จากการใช้พลังงานของดาต้าเซ็นเตอร์ทั่วโลกที่มากกว่าครึ่งถูกใช้ไปเพื่อให้บริการ Public Cloud^4/  (ภาพที่ 2) โดยการใช้บริการคลาวด์มีข้อได้เปรียบสำคัญคือ ช่วยลดต้นทุนการดำเนินงานและเพิ่มความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล ซึ่งเป็นปัจจัยที่สำคัญอย่างยิ่งในยุคที่แนวคิดเรื่องอำนาจอธิปไตยทางข้อมูล (Data sovereignty) ได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้น

2. การพัฒนาและประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) นับว่าเป็นอีกตัวขับเคลื่อนที่สำคัญที่สุดของอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ในปัจจุบัน เนื่องจาก AI ต้องการพลังการประมวลผลขนาดมหาศาล จำเป็นต้องอาศัยโครงสร้างพื้นฐานที่ทันสมัยและแตกต่างจากดาต้าเซ็นเตอร์แบบเดิม จึงต้องใช้พลังงานและ GPU จำนวนมากทำงานร่วมกัน โดยดาต้าเซ็นเตอร์ที่รองรับการประมวลผล AI มีแนวโน้มเติบโตสูงกว่าดาต้าเซ็นเตอร์ทั่วไปอย่างเห็นได้ชัด (ภาพที่ 1) สอดคล้องกับสัดส่วนการใช้พลังงานของดาต้าเซ็นเตอร์เพื่อการประมวลผล AI ที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง (ภาพที่ 2)

3. ความนิยมใช้งานอินเทอร์เน็ตของสรรพสิ่ง (Internet of Things: IoT) ที่เพิ่มขึ้น ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของข้อมูลขนาดมหาศาล จึงต้องอาศัยดาต้าเซ็นเตอร์ในการจัดเก็บและวิเคราะห์ โดยเกิดจากจำนวนอุปกรณ์เชื่อมต่อที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วเช่น เครื่องจักรในโรงงาน เซนเซอร์ต่างๆทั้งในบ้าน รถยนต์ กล้องวงจรปิด ซึ่งส่วนใหญ่ ข้อมูลเหล่านี้ต้องการการประมวลผลแบบใกล้แหล่งข้อมูล (edge computing) เพื่อลดความหน่วงในการตอบสนอง (latency) ส่งผลให้เกิดความต้องการดาต้าเซ็นเตอร์ขนาดเล็กที่มีการกระจายตัวเพื่อรองรับการให้บริการที่ใกล้ผู้ใช้งานมากขึ้น

4. เศรษฐกิจดิจิทัลเติบโตอย่างรวดเร็ว สะท้อนผ่านธุรกรรมออนไลน์ การชำระเงินดิจิทัล และการใช้งานโซเชียลมีเดียที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ส่งผลให้มีข้อมูลในระบบดิจิทัลที่ถูกสร้างและรับส่งเป็นจำนวนมากในแต่ละวัน ทำให้ปริมาณการรับส่งข้อมูล (Data Traffic) เติบโตอย่างก้าวกระโดดต่อเนื่อง ซึ่งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมามีปริมาณเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล โดยในปี 2563  มีข้อมูลถูกสร้างขึ้นทั่วโลกถึงราว 129 เซตตะไบต์^5/ (Zettabyte ) ซึ่งนับว่าเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดเมื่อเทียบกับในปี 2553  ที่มีข้อมูลทั่วโลกเพียง 2 เซตตะไบต์  คิดเป็นการเติบโตกว่า 64 เท่าในช่วงเวลาเพียง 13 ปี ในอนาคต คาดว่าปริมาณข้อมูลถูกสร้างขึ้น จัดเก็บ และใช้งานทั้งหมดทั่วโลกจะยังเติบโตอย่างต่อเนื่อง และมีขนาดเกิน 290 เซตตะไบต์ภายในปี 2570  (IDC 2023) การเติบโตแบบทวีคูณของข้อมูลดิจิทัลดังกล่าวส่งผลโดยตรงต่อความต้องการในการสร้างและลงทุนในดาต้าเซ็นเตอร์ที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว เพื่อรองรับความจำเป็นในการจัดเก็บและประมวลผลข้อมูลที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง

อุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ในอาเซียน

อุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ในอาเซียนกำลังได้รับความสนใจจากนักลงทุนและบริษัทชั้นนำจากทั่วโลก เนื่องจากเป็นภูมิภาคที่มีศักยภาพการเติบโตสูง ด้วยขนาดเศรษฐกิจราว 4.0 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2567 คิดเป็นอันดับ 5 ของโลก อีกทั้งยังมีจำนวนประชากรรวมกันกว่า 695 ล้านคน สะท้อนถึงตลาดผู้บริโภคขนาดใหญ่ที่มีแนวโน้มเติบโตได้ดีในอนาคต นอกจากนี้ เศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนในปี 2568 มีมูลค่าการซื้อขายสินค้าผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลสูงถึง 185 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และคาดว่าจะเติบโตสูงถึง 14.2% ต่อปีแบบทบต้น จนมีมูลค่า359 พันล้านเหรียญดอลลาร์สหรัฐในปี 2573 ซึ่งธุรกรรมดิจิทัลที่เพิ่มขึ้น ไม่ว่าจะผ่านแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ บริการคลาวด์ และแอปพลิเคชันออนไลน์ต่างๆ นี้ ล้วนต้องอาศัยการจัดเก็บและประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ ทำให้ความต้องการโครงสร้างพื้นฐานดาต้าเซ็นเตอร์ในภูมิภาคนี้เพิ่มขึ้น 

อุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ในอาเซียนมีมูลค่ารวมราว 14.07 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2568 และคาดว่าจะเติบโตเป็น 19.46 พันล้านเหรียญดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2573 หรือมีอัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปี (CAGR) 6.7%^6/  ในขณะเดียวกัน ตลาดปัญญาประดิษฐ์ของภูมิภาคคาดว่าจะมีมูลค่าสูงถึง 65 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2578  และคาดว่าการประยุกต์ใช้ AI จะช่วยเพิ่ม GDP ให้กับภูมิภาคอาเซียนได้มากถึง 1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในปี 2573^7/ ปัจจุบันในภูมิภาคอาเซียนมีดาต้าเซ็นเตอร์ทั้งหมด 377 แห่ง^8/  กระจายอยู่ในประเทศต่างๆ โดยเฉพาะ สิงคโปร์ (99 แห่ง) อินโดนีเซีย (88 แห่ง) และมาเลเซีย (62 แห่ง) ขณะที่ไทย ฟิลิปปินส์ และเวียดนาม กำลังเร่งพัฒนาอุตสาหกรรมนี้  สำหรับกำลังการใช้ไฟฟ้าของดาต้าเซ็นเตอร์ในอาเซียนที่ดำเนินการอยู่ในปี 2567 อยู่ที่ 1.68 กิกะวัตต์ และดาต้าเซ็นเตอร์ที่อยู่ในระหว่างการก่อสร้างและคาดว่าจะแล้วเสร็จภายในปี 2571 คาดว่าจะใช้ไฟฟ้า 0.4 กิกะวัตต์ ในขณะที่ปริมาณการใช้ไฟฟ้าของดาต้าเซ็นเตอร์ที่กำลังวางแผนก่อสร้างนั้นสูงถึง 5.51 กิกะวัตต์^7/  (ภาพที่ 3) 

วิเคราะห์ความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ในแต่ละประเทศ

เราสามารถวิเคราะห์ความสามารถในการแข่งขันของประเทศสมาชิกอาเซียนในอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ โดยพิจารณาจากปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการตัดสินใจลงทุน โดยอ้างอิงจากรายงาน Advancing Cloud and Data Infrastructure Markets: Strategic Directions for Low- and Middle-Income Countries  ของธนาคารโลก^10/  (World Bank) (ภาพที่ 5) ร่วมกับการวิเคราะห์ของวิจัยกรุงศรี สามารถจำแนกปัจจัยสำคัญออกเป็น 5 เสาหลัก (Pillar) ประกอบด้วย (1) ความเสถียรของระบบพลังงาน (2) ความสามารถในการเชื่อมต่อข้อมูล (3) ความเสี่ยงจากภัยพิบัติทางธรรมชาติ (4) ตลาดแรงงาน และ (5) ความมั่นคงทางการเมือง โดยครอบคลุมประเทศ ASEAN-5 ได้แก่ อินโดนีเซีย มาเลเซีย ไทย ฟิลิปปินส์ และเวียดนาม โดยไม่รวมสิงคโปร์เนื่องจากเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ของภูมิภาคอยู่แล้ว แต่ประสบข้อจำกัดด้านพื้นที่และพลังงาน การศึกษานี้จึงมุ่งเน้นวิเคราะห์เพื่อระบุว่าประเทศใดในกลุ่ม ASEAN-5 มีศักยภาพในการดึงดูดการลงทุนสูงสุด รวมทั้งชี้ให้เห็นจุดแข็งและจุดอ่อนเของประเทศไทยในมิติต่างๆ

1) โครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานไฟฟ้า

2) ความสามารถในการเชื่อมต่อข้อมูล

3) สภาพทางภูมิศาสตร์

4) ตลาดแรงงาน

5) ความมั่นคงทางการเมือง 

นโยบายส่งเสริมการลงทุนและนโยบายด้านความยั่งยืนของแต่ละประเทศ

นโยบายของภาครัฐในการส่งเสริมการลงทุนนั้นเป็นอีกปัจจัยสำคัญ แต่หากประเทศใดหวังพึ่งเพียงนโยบายการลงทุนที่น่าดึงดูด ขณะที่ขาดความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐานด้านต่างๆ ก็อาจไม่สามารถดึงดูดเงินลงทุนในอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่ใช้เงินลงทุนสูงและต้องพิจารณารอบด้าน ทั้งนี้ สามารถสรุปและวิเคราะห์นโยบายส่งเสริมการลงทุนได้ดังนี้^12/

1) นโยบายส่งเสริมการลงทุน

สิงคโปร์ แม้ระดับสิทธิประโยชน์ทางภาษีจะไม่สูงที่สุด แต่ยังคงน่าสนใจสำหรับการลงทุนดาต้าเซ็นเตอร์ที่เน้นมูลค่าเพิ่มสูงและการให้บริการระดับภูมิภาค โดยเน้นการสนับสนุนด้าน R&D และระบบนิเวศดิจิทัลที่เข้มแข็ง อย่างไรก็ดี ข้อกำหนดด้านนโยบาย เงื่อนไขด้านความยั่งยืน และข้อจำกัดด้านพลังงาน กำลังกลายเป็นปัจจัยที่ขัดขวางการขยายตัวในสเกลใหญ่ ทำให้ความได้เปรียบด้านภาษีมีบทบาทรองลงมาเมื่อเทียบกับประเทศอื่น แต่ตลาดอย่างสิงคโปร์ยังคงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการเชื่อมต่อในภูมิภาค ในการปรับเปลี่ยนบทบาทไปเป็น 'หอควบคุม' (Control Towers) มากขึ้น โดยทำหน้าที่เป็นจุดยึดโยงระบบนิเวศในภูมิภาค พร้อมกับผลักดันการพัฒนาที่เน้นการขยายตัวเชิงปริมาณไปยังตลาดเพื่อนบ้านแทน 

มาเลเซียและเวียดนาม อยู่ในกลุ่มที่มีความสามารถในการแข่งขันระดับปานกลาง ซึ่งแม้ระยะเวลาและเงื่อนไขทางภาษีจะด้อยกว่ากลุ่มแรก แต่มีสิทธิประโยชน์เพิ่มเติมสำหรับอุตสาหกรรมเป้าหมาย โดยมาเลเซียมีนโยบาย Digital Ecosystem Acceleration Scheme (DESAC) ที่ให้สิทธิภาษีสำหรับผู้ให้บริการโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล รวมถึงเขตเศรษฐกิจพิเศษยะโฮร์-สิงคโปร์ (JS-SEZ) ที่มีความพร้อมในการรองรับอุปสงค์ส่วนเกินจากสิงคโปร์ได้ดีและอยู่ใกล้สิงคโปร์เช่นเดียวกับ Nongsa Digital Park ของอินโดนีเซีย รวมทั้งมอบอัตราภาษีพิเศษสำหรับอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับห่วงโซ่อุปทาน AI และควอนตัมคอมพิวติ้ง 

ฟิลิปปินส์ มีความสามารถในการแข่งขันด้านสิทธิประโยชน์สำหรับดาต้าเซ็นเตอร์ค่อนข้างจำกัด โดยมาตรการทางภาษียังมีขอบเขตแคบและเน้นการดึงดูดการลงทุนในภาคบริการเป็นหลัก แม้จะมีเขตเศรษฐกิจพิเศษและการอำนวยความสะดวกด้านกฎระเบียบ แต่ยังไม่สามารถชดเชยข้อจำกัดด้านสิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับโครงการที่ใช้เงินลงทุนสูงและคืนทุนระยะยาวได้อย่างเพียงพอ

2) นโยบายด้านความยั่งยืนที่เกี่ยวข้องกับดาต้าเซ็นเตอร์

เมื่อพิจารณานโยบายด้านความยั่งยืนและการเข้าถึงพลังงานหมุนเวียนของประเทศต่างๆ ในอาเซียน พบว่า

ไทย  มีมาตรการยกระดับอุตสาหกรรม (Smart and Sustainable Industry) ซึ่งยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลเพิ่มเติมสูงสุด 100% ของเงินลงทุนเป็นเวลา 3 ปี เพื่อปรับเปลี่ยนเครื่องจักรให้ประหยัดพลังงาน ใช้พลังงานทดแทน หรือลงทุนติดตั้งระบบกักเก็บพลังงานไฟฟ้า นอกจากนี้ยังอยู่ระหว่างพัฒนาและนำร่องโครงการการทำสัญญาซื้อขายพลังงานไฟฟ้าโดยตรง หรือ DPPA (Direct Power Purchase Agreement) โดยปัจจุบันได้เริ่มทดลองใช้ในส่วนของ Utility Green Tariff (UGT) 2,000 เมกะวัตต์ ในขณะที่แบบ Third Party Access (TPA) อยู่ระหว่างการร่างกฎหมาย ทั้งนี้ แม้จะมีการผลักดันนโยบายเรื่องดาต้าเซ็นเตอร์สีเขียว (Green Data Center) แต่ยังไม่มีนโยบายหรือมาตรการส่งเสริมเป็นการเฉพาะ

สิงคโปร์ มีนโยบาย Green Data Centre Standard ผ่านมาตรฐาน SS 564 และ BCA-IMDA Green Mark ที่เน้นวัดผลประสิทธิภาพการใช้พลังงาน (PUE) และน้ำ (WUE) พร้อมยกระดับสู่มาตรฐาน Tropical Data Centre (SS 697) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำความเย็นในสภาพภูมิอากาศร้อนชื้นให้สอดคล้องกับมาตรฐานโลก นอกจากนี้ยังมีกระบวนการ DC-CFA (Data Centre - Call for Application) เพื่อคัดเลือกผู้ให้บริการดาต้าเซ็นเตอร์รายใหม่ที่เน้นนวัตกรรมด้านพลังงานสะอาดและความยืดหยุ่นของโครงข่าย รวมถึงมาตรการสนับสนุนด้านการเงินสำหรับโครงการที่มีเป้าหมายลดคาร์บอนและเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน ทั้งนี้ แม้สิงคโปร์จะไม่มีระบบ DPPA แต่มีระบบ Virtual PPA ที่เปิดให้มี PPAs สำหรับนิติบุคคลในรูปแบบสัญญาทางการค้า/การเงิน ผ่าน Renewable Energy Certificates (RECs)

มาเลเซีย มีสิทธิประโยชน์ GITA (Green Investment Tax Allowance) และ GITE (Green Investment Tax Exemption) สำหรับกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีสีเขียวและการใช้พลังงานหมุนเวียน นอกจากนี้ยังมีนโยบาย Corporate Renewable Energy Supply Scheme (CRESS) ซึ่งเป็นกลไกที่ใช้เพื่อรองรับการทำ DPPA โดยอนุญาตให้ผู้ซื้อและผู้ขายพลังงานสะอาดตกลงราคากันเองและส่งจ่ายไฟฟ้าผ่านโครงข่ายสายส่งของรัฐ และยังมีนโยบายเรื่องดาต้าเซ็นเตอร์สีเขียว ผ่าน Guideline for Sustainable Development of Data Centers (2024) อีกด้วย

เวียดนาม มีนโยบายรัฐ Decree 58/2025/ND-CP ที่เพิ่มความเชื่อมั่นในการเข้าถึงสินเชื่อผ่านการรับประกันการรับซื้อไฟฟ้า โดยรัฐรับประกันการซื้อไฟฟ้าสะอาดอย่างน้อย 80% เพื่อช่วยให้โครงการพลังงานหมุนเวียนที่จ่ายไฟให้ดาต้าเซ็นเตอร์สามารถกู้เงินจากธนาคารได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ยังมีนโยบายที่สนับสนุนดาต้าเซ็นเตอร์สีเขียว ผ่าน Master Plan for Digital Infrastructure 2021-2030 และยังได้มีการอนุมัติกลไก DPPA อย่างเป็นทางการและมีผลบังคับใช้แล้ว โดยรัฐบาลได้ออกข้อกำหนดให้ผู้ใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่สามารถซื้อไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนโดยตรงจากผู้ผลิตผ่านโครงข่ายของรัฐหรือโครงข่ายส่วนตัวได้ รวมถึง Virtual PPA อีกด้วย

อินโดนีเซีย ปัจจุบันยังไม่มีระบบ DPPA และแม้ว่าจะมีเป้าหมายเชิงนโยบายระดับชาติ แต่ยังเผชิญความท้าทายทั้งในเรื่องระบบตลาดไฟฟ้าที่ปิด ซึ่งทำให้การเข้าถึงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนโดยตรงยังไม่เป็นระบบ และยังขาดแรงจูงใจทางกฎเกณฑ์ที่ดึงการลงทุนพลังงานสะอาดแบบภาคเอกชน นอกจากนี้ แม้จะมีการผลักดันนโยบายเรื่องดาต้าเซ็นเตอร์สีเขียว แต่ยังไม่มีนโยบายหรือมาตรการส่งเสริมเป็นการเฉพาะ อย่างไรก็ตาม อินโดนีเซียให้สิทธิประโยชน์ในการลงทุนที่เกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาด

ฟิลิปปินส์  มีนโยบาย Green Energy Auction Program (GEAP) ที่รัฐบาลจัดประมูลพลังงานสะอาดเพื่อดึงราคาให้ต่ำลง รวมถึงมีการปลดล็อคให้ต่างชาติถือหุ้นในโครงการพลังงานหมุนเวียนได้ 100% แม้จะไม่มีนโยบายดาต้าเซ็นเตอร์สีเขียว แต่มีมาตรการ Green Lane เพื่อเร่งรัดการออกใบอนุญาตให้กับโครงการดาต้าเซ็นเตอร์ที่ใช้พลังงานสะอาด และแม้จะไม่มีนโยบาย DPPA แต่มี Green Energy Option Program (GEOP) ซึ่งใกล้เคียงกับ DPPA โดยอนุญาตให้ผู้ใช้ไฟฟ้าที่มีปริมาณการใช้ตั้งแต่ 100 kW ขึ้นไป สามารถเลือกซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตพลังงานหมุนเวียนได้โดยตรง
 

ประเทศไทยอยู่ตรงไหน? สรุปความสามารถในการแข่งขันของไทยผ่าน SWOT Analysis

จากปัจจัยข้างต้น เราสามารถสรุปความสามารถในการแข่งขันของไทยผ่านการวิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และภัยคุกคาม (SWOT Analysis) ได้ดังนี้

จุดแข็ง (Strength)

• ความเสถียรของระบบไฟฟ้า ไทยมีโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานไฟฟ้าที่มีเสถียรภาพ ซึ่งเป็นสิ่งที่สำคัญเป็นอันดับแรกในการตัดสินใจลงทุนดาต้าเซ็นเตอร์

• ต้นทุนรวมยังแข่งขันได้ ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนด้านพลังงานไฟฟ้า ต้นทุนในการก่อสร้าง รวมถึงต้นทุนแรงงาน แม้จะมีต้นทุนสูงกว่าฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย หรือเวียดนาม แต่หากเทียบคุณภาพในด้านต่างๆแล้ว การลงทุนในไทยยังถือเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า

• โครงข่ายดิจิทัลภายในประเทศที่แข็งแกร่ง โดยไทยมีอัตราการเข้าถึงบริการ 5G ที่สูงที่สุดในอาเซียน และมีดัชนีความพร้อมด้านโครงข่ายที่ดี รวมถึงความเร็วอินเทอร์เน็ตที่อยู่ในอันดับต้นๆ ซึ่งเอื้อต่อการต่อยอดบริการเพิ่มเติมในอนาคต อาทิ AI IoT และ Cloud ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

• ความเสี่ยงทางภูมิศาสตร์โดยรวมอยู่ในระดับจัดการได้ โดยมีความเสี่ยงแผ่นดินไหวที่ต่ำ แม้ความเสี่ยงน้ำท่วมอยู่ในระดับสูง แต่ยังอยู่ในระดับที่บริหารจัดการได้ 

จุดอ่อน (Weakness)

• สัดส่วนพลังงานหมุนเวียนยังต่ำ เมื่อเทียบกับประเทศคู่แข่งอย่างเวียดนาม ไทยจึงอาจยังเสียเปรียบเวียดนาม หากนักลงทุนตั้งเงื่อนไขด้านพลังงานหมุนเวียน  

• สายเคเบิ้ลใต้น้ำที่ยังมีน้อย ซึ่งอาจสะท้อนถึงการเชื่อมต่อกับต่างประเทศที่จำกัด และส่งผลต่อการส่งผ่านข้อมูลที่อาจมีความหน่วงสูง

• คุณภาพแรงงานที่ยังมีความท้าทาย โดยคะแนนความสามารถในการแข่งขันของแรงงานในด้านต่างๆ ยังต่ำกว่าคู่แข่งหลายประเทศ อีกทั้งต้นทุนแรงงานโดยเปรียบเทียบยังจัดว่าสูง และมีจำนวนแรงงานน้อยกว่า

• เสถียรภาพทางการเมืองไม่สม่ำเสมอ โดยเฉพาะคะแนนด้านความมั่นคงทางการเมืองและคอร์รัปชันที่ยังเป็นรองมาเลเซียและเวียดนาม สะท้อนถึงความต่อเนื่องของนโยบายภาครัฐที่อาจยังต้องปรับปรุง

โอกาส (Opportunity)

• มีจุดขายในการเป็น Secondary Hub ของอาเซียน โดยไทยสามารถวางตำแหน่งเป็นศูนย์เสริมจากสิงคโปร์ ด้วยต้นทุนที่ต่ำกว่า แต่คุณภาพโครงสร้างพื้นฐานใกล้เคียงกัน

• ไทยเร่งพัฒนานโยบายพลังงานหมุนเวียนและดาต้าเซ็นเตอร์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Green Data center) ซึ่งหากรัฐบาลสามารถผลักดันนโยบายเหล่านี้ได้อย่างเป็นรูปธรรม จะช่วยให้ไทยปิดจุดอ่อนด้าน ESG ได้เร็วและโดดเด่นมากยิ่งขึ้น

• การกระจายความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์ ของนักลงทุนและบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก ท่ามกลางกระแส China+1 และการปรับห่วงโซ่อุปทานโลกช่วยให้ประเทศที่มีความเป็นกลางอย่างไทย มีศักยภาพในการดึงดูดเม็ดเงินลงทุนได้เพิ่มขึ้น

• โอกาสยกระดับทักษะแรงงานเฉพาะทาง ผ่านการ reskill/upskill แบบเฉพาะเจาะจงกับอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์และ AI ซึ่งจะช่วยยกระดับขีดความสามารถได้เร็ว และแข่งขันกับเวียดนามและอินโดนีเซียได้

ภัยคุกคาม (Threat)

• การแข่งขันจากมาเลเซีย โดยมาเลเซียได้เปรียบกว่าไทยทั้งด้านสัดส่วนพลังงานหมุนเวียน เสถียรภาพทางการเมือง และการเชื่อมต่อกับสิงคโปร์ อีกทั้งยังเป็นฐานการผลิตสินค้าต้นน้ำอย่างเซมิคอนดักเตอร์อีกด้วย

• คู่แข่งบางประเทศ มีโครงสร้างที่เอื้อการแข่งขันในระยะยาว เช่น อินโดนีเซียที่มีตลาดขนาดใหญ่และแรงงานจำนวนมาก หากในอนาคตอินโดนีเซียสามารถพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ทักษะแรงงาน และนโยบายด้านความยั่งยืน รวมถึงจำนวนเคเบิ้ลใต้น้ำและการเชื่อมต่อกับสิงคโปร์ได้ จะก้าวขึ้นมาเป็นคู่แข่งที่น่ากลัว

• ความโดดเด่นด้าน ESG ของเวียดนาม เนื่องจากมีสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนสูง อาจทำให้เวียดนามเป็นตัวเลือกหลักของการลงทุนดาต้าเซ็นเตอร์ที่ต้องปฏิบัติตามเป้าหมาย Net zero 

• ความเสี่ยงด้านภูมิอากาศที่ทวีความรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะความเสี่ยงน้ำท่วมและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแบบสุดขั้ว ซึ่งอาจเพิ่มต้นทุนและความท้าทายในการออกแบบโครงสร้างพื้นฐานในระยะยาว

มุมมองวิจัยกรุงศรี

อุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ในประเทศไทยมีจุดแข็งที่สำคัญจากความเสถียรของระบบไฟฟ้าควบคู่กับโครงข่ายดิจิทัลภายในประเทศที่เข้มแข็ง ขณะที่ต้นทุนรวมทั้งค่าไฟฟ้า การก่อสร้าง และค่าจ้างแรงงานยังอยู่ในระดับที่แข่งขันได้ อย่างไรก็ตาม ไทยยังมีข้อจำกัดสำคัญด้านสัดส่วนการใช้พลังงานหมุนเวียนที่ยังต่ำ ซึ่งอาจเป็นอุปสรรคต่อการดึงดูดนักลงทุนที่มีเป้าหมาย Net Zero นอกจากนี้ จำนวนสายเคเบิลใต้น้ำที่ยังจำกัด และความท้าทายด้านคุณภาพแรงงานทักษะสูงยังเป็นปัจจัยที่บั่นทอนขีดความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว

เพื่อยกระดับความน่าดึงดูด ไทยจำเป็นต้องเร่งดำเนินการใน 3 ด้านหลัก ดังนี้

• ด้านพลังงานสะอาด: เร่งรัดนโยบายการทำสัญญาซื้อขายพลังงานไฟฟ้าโดยตรง (Direct Power Purchase Agreement: DPPA) และโครงสร้าง Utility Green Tariff (UGT) ให้เกิดผลในทางปฏิบัติอย่างสมบูรณ์ เพื่อตอบโจทย์ความต้องการดาต้าเซ็นเตอร์สีเขียว 

• ด้านโครงสร้างพื้นฐานการเชื่อมต่อ: ส่งเสริมการลงทุนในสายเคเบิลใต้น้ำระหว่างประเทศเพิ่มเติม เพื่อลดความหน่วงและเพิ่มความหลากหลายของเส้นทางเชื่อมต่อข้อมูล

• ด้านบุคลากร: เร่งนโยบาย Reskill และ Upskill แรงงาน โดยเฉพาะในทักษะเฉพาะทางด้าน AI และวิศวกรรมเทคโนโลยี เพื่อรองรับความต้องการของอุตสาหกรรมดิจิทัลขั้นสูง

อย่างไรก็ตาม หลายฝ่ายยังกังวลว่าการลงทุนดาต้าเซ็นเตอร์อาจสร้างมูลค่าเพิ่มต่อเศรษฐกิจในระดับจำกัด โดยในช่วงแรกประโยชน์หลักมักกระจุกอยู่ที่ภาคก่อสร้างเพียงระยะสั้น ส่วนในระยะยาวนั้นการจ้างงานโดยตรงมีแนวโน้มน้อย เนื่องจากอุตสาหกรรมนี้เน้นบุคลากรทักษะสูงในจำนวนที่ไม่มาก นอกจากนี้ เครื่องจักรส่วนใหญ่ยังเป็นการนำเข้าจากต่างประเทศ ทำให้ห่วงโซ่มูลค่าในอุตสาหกรรมต้นน้ำ-ปลายน้ำภายในประเทศได้รับประโยชน์ค่อนข้างจำกัด ซึ่งประเด็นเหล่านี้เป็นประเด็นที่ควรต้องหาคำตอบหากภาครัฐต้องการผลักดันอุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ในไทยให้ก้าวไปสู่การเป็นฮับรอง (Secondary Hub) ของอาเซียน เพื่อรองรับความต้องการส่วนเกินจากสิงคโปร์ 

หากไทยสามารถหาคำตอบและก้าวข้ามอุปสรรคที่ได้กล่าวมาแล้วไปได้ ไม่เพียงแต่อุตสาหกรรมนี้จะช่วยดึงดูดเม็ดเงินลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) เท่านั้น แต่ยังจะเป็นรากฐานสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจดิจิทัลภายในประเทศ ทั้งด้านบริการ AI และอินเทอร์เน็ตแห่งสรรพสิ่ง (IoT) สิ่งเหล่านี้จะช่วยยกระดับประสิทธิภาพของภาคธุรกิจและสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขันเชิงโครงสร้างให้กับประเทศไทยในยุคเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างยั่งยืน
 

แหล่งอ้างอิง

 

World Bank. (2024). Advancing Cloud and Data Infrastructure Markets: Strategic Directions for Low- and Middle- Income Countries. World Bank. https://www.worldbank.org/en/publication/advancing-cloud-and-data-infrastructure-markets

Cushman & Wakefield. (2025). Asia Pacific Data Centre Investment Landscape. Cushman & Wakefield. https://cushwake.cld.bz/investmentlandscape-06-2025-apac-regional-en-content-datacentres

DC Byte. (2025). Global Data Centre Index 2025. DC Byte. https://www.dcbyte.com/global-data-centre-index/2025-global-data-centre-index/

DC Byte. (2025). Data Centres in Johor and Batam. DC Byte. https://www.dcbyte.com/market-infographics/data-centres-in-johorbatam/

DC Byte. (2025). Thailand’s Data Centre Surge. DC Byte. https://www.dcbyte.com/market-spotlights/thailand-data-centre-surge/

Deloitte. (2025). Southeast Asia’s data centres and AI infrastructure imperative. Deloitte. https://www.deloitte.com/content/dam/assets-zone1/southeast-asia/en/docs/industries/technology-media-telecommunications/2025/sea-tmt-ai-data-centres-and-ai-infrastructure-imperative-sep2025.pdf

Knight Frank. (2025). Data Centres Global Report – 2025. Knight Frank. https://content.knightfrank.com/research/2982/documents/en/data-centres-global-report-2025-12054.pdf

McKinsey & Company. (2025). What is a data center?. McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/featured-insights/mckinsey-explainers/what-is-a-data-center

Cushman & Wakefield. (2025). Asia Pacific Data Centre Construction Cost Guide 2025. Cushman & Wakefield. https://cushwake.cld.bz/asiapacificdatacentreconstructioncostguide-01-2025-apac-regional-en-content-datacentres

AHA Centre. (2024). From response to resilience AHA annual report 2024. AHA Centre. https://ahacentre.org/publication/annual-report-2024/

พรชนก เทพขาม. (2025). ระบบนิเวศศูนย์ข้อมูล (Data Centers Ecosystem) ที่เหมาะสมต่อการเกิดบริการมูลค่าสูง. ธนาคารแห่งประเทศไทย. https://www.bot.or.th/content/dam/bot/documents/th/research-and-publications-pdf/articles-and-publications/articles/download/2026/article-20260101.pdf

ASEAN. (2024). ASEAN Key Figures – 2024. ASEAN. https://asean.org/wp-content/uploads/2025/02/ASEAN-Key-Figures-2024.pdf

1/ Number of Data Centers by Country (November 2025) | Cargoson
2/ Data Center - Worldwide | Statista Market Forecast
3/ What is a data center? | McKinsey
4/ Private Cloud คือ ระบบคลาวด์ที่ทรัพยากรและโครงสร้างพื้นฐานถูกจัดสรรเพื่อใช้งานโดยองค์กรใดองค์กรหนึ่งโดยเฉพาะ ไม่ใช้ร่วมกับผู้อื่น 
 ในขณะที่ Public Cloud คือ ระบบคลาวด์ที่ให้บริการแก่ผู้ใช้หลายราย โดยใช้โครงสร้างพื้นฐานเดียวกันผ่านอินเทอร์เน็ต และบริหารจัดการโดยผู้ให้บริการคลาวด์
5/ หน่วยวัดขนาดของข้อมูลดิจิทัล โดย 1 เซตตะไบต์ (Zettabyte) มีขนาดเท่ากับ 1 ล้านล้านกิกะไบต์ (Gigabyte)
6/ Data Center - ASEAN | Statista Market Forecast
7/ Southeast Asia’s data centres and AI infrastructure imperative | Deloitte Southeast Asia
8/ Number of Data Centers by Country (November 2025) | Cargoson
9/ Data Centres in Johor and Batam | DC Byte  
10/ Advancing Cloud and Data Infrastructure Markets | World Bank
11/ Subsea cables include those expected to be operational within the next 5 years, based on data from the Submarine Cable Map by TeleGeography. 
12/ Advancing Cloud and Data Infrastructure Markets | World Bank